Zuid-Beijerland: Klein, maar met een groots aanbod

Zuid-Beijerland – door inwoners ook wel ‘De Hitsert’ genoemd – kent een rijke geschiedenis van inpoldering, waterbeheer en ondernemerschap. Hieronder vind je een toegankelijke doorkijk van de belangrijkste lijnen, van de vroege ambachtsheerlijkheid tot het dorp en landschap zoals we dat nu kennen.

Van den Hitsert naar Zuid-Beijerland
De geschiedenis van de Ambachtsheerlijkheid van Zuid-Beijerland – voorheen bekend als de Ambachtsheerlijkheid van den Hitsert – gaat terug tot in de 14e eeuw. In archiefstukken wordt deze bestuurs- en eigendomsstructuur al vroeg genoemd, volgens het oude vaderlandse recht.

Op 30 september 1614 verkocht Karel, graaf van Egmond, het Zuidergors met de gors ‘den Hitsaert’ aan verschillende kopers. Die kopers noemden zich grondeigenaren of gorsheren. In de praktijk vormde dit de basis voor het beheer van de gronden, dijken en polders in het gebied.

In 1631 werden de slikken van De Hitsert ingepolderd als onderdeel van de Groot-Zuid-Beijerlandsche Polder. Aan de dijk ontstond het dorp dat voortaan Zuid-Beijerland heette – al leeft de oude naam Hitsert in het dorp nog altijd voort.

Polders, dijken en een bijzonder landschap
Gedurende eeuwen werd het gebied stapsgewijs verder ingepolderd: van de Zuidzijdsedijk in het noorden tot aan het Haringvliet in het zuiden. Het eigendom van de dijken bleef lange tijd verbonden aan de ambachtsheerlijkheid en de erfgenamen van de oorspronkelijke kopers.

Oorspronkelijk was het plan om ook de Oosterse en Westerse laagjes – waar de Hitsertse Kade ligt – in te polderen. Na de aanleg van een zomerkade in de 18e eeuw zijn die plannen echter losgelaten. Juist daardoor bleef de verkaveling van deze laagjes sinds circa 1700 vrijwel onveranderd; dit maakt het gebied tot een van de meest oorspronkelijke delen van de Hoeksche Waard.

Tiengemeten en het Haringvliet: poort naar buiten
Ten zuiden van het dorp stroomt het Haringvliet richting de Noordzee. Het water en het omliggende landschap vormden eeuwenlang een belangrijke route naar havenplaatsen als Dordrecht, Rotterdam en Delft.

In het Haringvliet ontstond ook Tiengemeten. Aan het begin van de 17e eeuw slibde daar een zandplaat op van circa vijf hectaren. Omdat een halve hectare destijds een ‘gemet’ heette, kreeg dit stukje land de naam Tiengemeten. In 1668 werd het eiland in erfpacht uitgegeven en werd het eerste deel ingepolderd.

Van 1805 tot 1939 lagen schepen die terugkeerden van reizen naar ‘De Oost’ soms maandenlang in quarantaine bij Tiengemeten. Later (1956-1990) passeerden uiteenlopende plannen voor het eiland – van recreatiepark tot andere grootschalige functies – maar uiteindelijk werd in 1990 besloten om van Tiengemeten een natuurgebied te maken.

Rond 1960 speelde bovendien de gedachte aan een tweede nationale luchthaven op Tiengemeten en een forse uitbreiding van de Rotterdamse haven aan de Zuid-Beijerlandse kant. Door veranderingen in het watersysteem (zoals de afsluiting van het Haringvliet) en de groeiende aandacht voor natuur en recreatie zijn deze plannen uiteindelijk niet doorgegaan.

Een dorp met monumenten, voorzieningen en recreatie
Zuid-Beijerland was tot 1984 een zelfstandige gemeente. Van 1984 tot en met 2018 maakte het deel uit van de gemeente Korendijk; sinds 1 januari 2019 behoort het dorp tot de gemeente Hoeksche Waard.

De naam ‘De Hitsert’ is nog lang niet vergeten. In het dorp vind je diverse monumenten, waaronder molen Landzicht (1857) en boerderij Dorpzicht (1865). Molen Landzicht werd in 1990 na een zware storm door brand verwoest, maar is in 1992 herbouwd; er wordt opnieuw op professionele basis graan gemalen.

Boerderij Dorpzicht is omgebouwd tot een multifunctionele voorziening met onder meer een bibliotheek, kinderopvang en een hospice. In 2007 bracht Koningin Beatrix een bezoek aan de boerderij.

Ook het landschap rondom het dorp nodigt uit om eropuit te gaan. Natuurgebieden zoals Tiengemeten, de Korendijkse Slikken en de Borrekeen bieden mooie fiets-, wandel- en zelfs kanoroutes. Ten zuiden van het dorp ligt aan het Haringvliet een jachthaven met het recreatieterrein ‘Hitsertse Kade’ – door veel inwoners liefkozend ‘De Kaai’ genoemd.